Isi Serat Wedhatama Bahasa Jawa dan Artinya dalam Bahasa
Indonesia
Serat Wedhatama berisi lima
tembang macapat (pupuh) dan terdiri atas 100 bait. Kelima pupuh itu adalah
pangkur, sinom, pocung, gambuh, dan kinanthi. Serat tersebut memuat pesan-pesan
yang mendorong manusia berbudi luhur dalam bersikap.
Serat Wedhatama merupakan salah satu karya sastra Jawa legendaris karya dari
Adipati Kadipaten Mangkunegaran, yakni Mangkunegara IV. Kanjeng Gusti Pangeran
Adipati Arya Mangkunegara IV lahir pada 3 Maret 1811, dengan nama kecil Raden
Mas Sudira. Dia naik takhta ketika berusia 47 tahun, tepat tanggal 16 Agustus
1857.
Wedhatama hanya satu dari beberapa karya Mangkunegara IV. Soetomo Siswokartono,
dalam Sri Mangkunagara IV Sebagai Penguasa dan Pujangga
(2006:257), mencatat sejumlah karya penting lain yang ditulis Mangkunegara IV,
yakni Serat Warayagnya, Serat Wirawiyata, Serat Darmawasita, Serat Salokatama,
dan Serat Paliatma.
Mengutip ulasan berjudul "Nilai-nilai Budaya Jawa dalam
Serat Wedhatama" yang ditulis Sumarno dalam Jurnal Patrawidya (Vol. 15, No. 2, 2014), sastra Jawa kuno
biasanya dibuat oleh kalangan pujangga keraton. Serat Wedhatama merupakan salah
satu yang paling terkenal.
Kepopuleran Serat Wedhatama bahkan memengaruhi sejumlah karya seni kontemporer.
Sebagai contoh, musikus Gombloh pernah memasukkan sebagian lirik Serat
Wedhatama dalam lagu karyanya, "Hong Wilaheng."
Nilai-nilai Jawa dan Islam bertautan secara erat dalam Serat Wedhatama.
Mangkunegara IV yang dibesarkan dalam budaya Jawa dan tradisi Islam kejawen
yang kental melatarbelakanginya.
Pesan-pesan seperti menjunjung tinggi budaya Jawa, dan kewajiban manusia untuk
melaksanakan perintah Tuhan dapat ditemui dalam Serat Wedhatama.
Naskah asli Serat Wedhatama hingga kini disimpan di Perpustakaan Reksapustaka
Mangkunegaran di Surakarta. Berikut isi Serat Wedhatama beserta terjemahannya
dalam bahasa Indonesia, seperti dikutip dari Jurnal Patra Widya (2014:
274-290).
PUPUH I PANGKUR
Mingkar-mingkur ing angkara/
akarana
karenan mardi siwi/
sinawung
resmining kidung/
sinuba-sinukarta/
mrih
kretarta pakartining ilmu luhur/
kang
tumrap ing tanah Jawa/
agama
ageming Aji//
Menghindar dari kejahatan,
karena senang mendidik anak,
Dibuat dalam bentuk nyanyian yang indah,
Dibuat baik dan indah,
Agar sejahtera pada perilaku ilmu luhur,
yang diterapkan di tanah Jawa,
Agama sebagai pegangan raja.
Jinejer neng wedhatama/
mrih
tan kemba kembanganing pambudi/
mangka
nadyan tuwa pikun/
yen
tan mikani rahsa/
yekti
sepa sepi lir sepah asamun/
samangsane
pakumpulan/
gonyak-ganyuk
nglelingsemi//
Dijelaskan dalam Wedatama,
Agar tidak kendor dalam berusaha,
Padahal walau tua renta,
Kalau tidak mengetahui jiwa,
Sungguh tidak enak seperti ampas tidak berguna,
ada saat pertemuan,
Tidak sopan membuat malu.
Gugu karsane priyangga/
nora
nganggo peparah lamun angling/
Lumuh
ingaran balilu/
Uger
guru aleman/
Nanging
janma ingkang wus waspadeng semu/
Sinamun
ing samudana/
Sesadoningadu
manis//
Semaunya sendiri,
Tidak memakai aturan kalau berkata,
Tidak mau dikatakan bodoh,
Mengikuti teladan sanjungan,
Tetapi manusia yang sudah bijaksana terhadap simbol
Disamarkan dalam perangainya,
Semuanya diterima dengan baik.
Si pengung nora nglagewa/
Sangsayarda
denira cecariwis/
Ngandhar-andhar
angendhukur/
Kandhane
ora kaprah/
Saya
elok alangka longkangipun/
Si
wasis waskitha ngalah/
Ngalingi
marang si pingging//
Orang yang bodoh tidak menduga,
Semakin meluas dalam berbicara,
Panjang lebar tidak berisi
Perkataannya tidak karuan,
Semakin menjadi-jadi kebohongannya,
Si orang yang pandai bijaksana mengalah,
Menutupi kepada orang yang bodoh.
Mangkono ngelmu kang nyata/
Sanyatane
mung weh reseping ati/
Bungah
ingaran cubluk/
Sukeng
tyas yen den ina/
Nora
kaya si punggung anggung gumunggung/
Ugungan
sadina-dina/
Aja
mangkono wong urip//
Demikian ilmu yang sesungguhnya,
Sesungguhnya hanya memberikan kesenangan di hati,
Senang (jika) dikatakan bodoh,
Senang hatinya jika dihina,
Tidak seperti orang yang bodoh selalu sombong,
Senang disanjung setiap hari,
Janganlah demikian orang hidup itu.
Uripe sepisan rusak/
Nora
mulur nalare ting saluwir/
Kadi
guwa gung asirung/
Sinerang
ing maruta/
Gumarenggeng
anggereng anggung gumunggung/
Pindha
padhane si mudha/
Prandene
kudu kumaki//
Hidupnya sekali saja rusak,
Tidak luas pikirannya bercabang-cabang,
Seperti gua besar yang menakutkan,
Diterjang oleh angin,
Bergema membahana menakutkan,
Itu sama ibaratnya dengan si bodoh,
Namun demikian sangat sombong.
Kikisane mung sapala/
Palayune
ngandelken yayah bibi/
Bangkit
tata-basa luhur/
Telesih
tatakrama/
Balik
sira sarawungan bae durung/
Wruh
atining tatakrama/
Nggon-anggon
agama suci//
Perbatasannya hanya sedikit,
Akhirnya mengandalkan ayah ibunya,
Pandai berbahasa halus,
Cermat tatakramanya,
Sebaliknya dirimu kenal saja belum,
Mengetahui inti tatakrama,
penerapannya agama suci.
Socaning jiwangganira/
Jer
katara lamun pocapan pasthi/
Lumuh
kasor kudu unggul/
Sumengguh
sesongaran/
Yen
mangkana kena ingaran katungkul/
karem
ing reh kaprawiran/
Nora
enak iku kaki//
Mata hati dalam jiwamu,
Pasti selalu kelihatan kalau berbicara,
Tidak mau kalah harus menang,
Merasa bisa menyombongkan diri,
Kalau demikian itu dapat disebut terlena,
Senang terhadap kesaktian,
Tidak enak itu nanda.
Kekerane ilmu karang/
Kekarangan
saking bangsaning gaib/
Iku
boreh paminipun/
Tan
rumasuk ing jasad/
Among
aneng sajabaning daging kulup/
Yen
kapengkok pancabaya/
Ubayane
balenjani//
Tempatnya ilmu tebakan,
Karangan dari yang gaib,
Itu bedak param umpamanya,
Tidak masuk ke dalam badan,
Hanya di luar daging saja nanda,
Kalau terkena bencana,
Akhirnya mengingkari.
Marma ing sabisa-bisa/
Bebasane
muriha tyas basuki/
Puruhita
ingkang patut/
Lan
traping angganira/
Ana
uga angger ugering kaprabun/
Abon-aboning
panembah/
Kang
kambah ing siyang ratri//
Oleh sebab itu sedapat mungkin,
Ibaratnya berusahalah agar hati selamat,
Mengabdilah dengan baik,
Sesuai dengan keadaan dirimu,
Ada juga norma pedomannya kerajaan,
Awalnya sembah,
Yang dilakukan siang malam.
Iku kaki takokena/
Marang
para sarjana kang maratapi/
Mring
tapaking tepa tulus/
Kawawa
nahan hawa/
Wruhanira
mungguh sanyataning ilmu/
Tan
pasthi neng janma wredha/
Tuwin
mudha sudra kaki//
Itu nanda tanyakanlah,
Kepada para bijak yang bertapa,
Terhadap perilaku tulus ikhlas,
Mampu menahan hawa nafsu,
Ketahuilah bahwa sesungguhnya ilmu
Tidak pasti ada pada orang tua,
Serta muda (maupun) hina nanda.)
Sapantuk wahyuning Allah/
Gya
dumilah mangulah ngelmu bangkit/
Bangkit
mikat reh mangukud/
Kukutaning
jiwangga/
Yen
mangkono kena ingaranan sepuh/
Lire
sepuh sepi hawa/
Awas
roroning atunggil//
Siapa yang mendapat anugerah Tuhan,
Akan pandai menerapkan ilmu yang baik,
Mampu menarik perintah kesempurnaan,
Lepasnya jiwa raga,
Kalau demikian itu dapat disebut orang tua,
Maksudnya tua sudah jauh dari hawa nafsu,
Mengetahui “dwi tunggal”.
Tan samar pamoring Suksma/
Sinuksamaya
winahya ingasepi/
Sinimpen
telenging kalbu/
Pambukaning
warana/
Tarlen
saking liyep layaping aluyup/
Pindha
pesating supena/
Sumusup
ing rasa jati//
Tidak samar bersatunya hamba-tuhan,
Diresapi dengan rasa yang khususk,
Disimpan di tengah kalbu,
Sebagai pembuka pintu penyekat,
Tidak lain dengan cara transenden,
Seperti melesatnya mimpi,
Menyusup dalam rasa sejati.
Sajatine kang mangkana/
Wus
kakenan nugrahaning Hyang Widhi/
Bek
alaming asuwung/
Tan
karem karameyan/
Ingkang
sifat wisesa winisesa wus/
Mulih
mula mulanira/
Mulane
wong anom sami//
Sesungguhnya yang demikian itu,
Sudah memperoleh anugerah Tuhan,
Berwatak dalam dunia hening,
Tidak suka keramaian,
Yang bersifat kuasa dan menguasai sudah,
Kembali kepada asal-muasalnya,
Maka anak muda semuanya.
PUPUH II SINOM
Nulada laku utama/
Tumraping
wong tanah Jawi/
Priyagung
ing Ngeksiganda/
Panembahan
Senopati/
Kapati
amarsudi/
Sudaning
hawa lan nepsu/
Pinesu
tapa brata/
Tanapi
ing siyang ratri/
Amemangun
karyenak tyasing sasama//
Teladanilah watak utama,
Bagi orang di tanah Jawa,
Raja di Ngeksiganda,
Panembahan Senapati,
Selalu mencari,
Kurangnya hawa dan nafsu,
Dilakukan dengan bertindak tapa brata,
Baik siang maupun malam,
Berbuat enak/baik terhadap hati orang lain.
Samangsane pasamuwan/
Memangun
marta martani/
Sinambi
ing saben masa/
Kala-kalaning
asepi/
Lelana
teki-teki/
Nggayuh
geyonganing kayun/
Kayungyun
eninging tyas/
Sanityasa
pinrihatin/
Puguh
panggah cegah dhahar lawan nendra//
Ketika dalam pertemuan,
Berbuat baik terhadap sesama,
Sambil setiap waktu,
Ketika sedang hening,
Berkelana berprihatin,
Mencapai pedoman segalanya,
Senang (terhadap) heningnya hati
Selalu berprihatin,
Selalu mengurangi makan dan tidur.
Saben mendra saking wisma/
Lelana
laladan sepi/
Ngingsep
sepuhing supana/
Mrih
pana pranaweng kapti/
Titising
tyas marsudi/
Mardawaning
budya tulus/
Mesu
reh kasudarman/
Neng
tepining jalanidi/
Sruning
brata kataman wahyu jatmika//
Setiap pergi dari rumah,
Berkelana di tempat yang sepi,
Mencari ilmu agar mengetahui,
Agar mengetahui kehendak hati,
Ketepatan hati mencari,
Irama hati yang ikhlas,
Melatih jiwa kebaikan,
Di tepian samudera,
Seringnya bertapa memperoleh anugerah yang baik.)
Wikan wengkoning samodra/
Kederan
wus den ideri/
Kinemat
kamot ing driya/
Rinegem
sagegem dadi/
Dumadya
angratoni/
Nenggih
Kangjeng Ratu Kidul/
Ndedel
nggayuh gegana/
Umara
marak maripih/
Sor
prabawa lan priyagung Ngeksiganda//
Mengetahui luasnya samudera,
Di kelilingi sudah dikelilingi,
Dikuasai dalam inderanya,
Digenggam menjadi satu genggaman,
Menjadi penguasa,
Yaitu Ratyu Kidul,
Terbang mencapai angkasa,
Datang mendekat bersujud,
Kalah perbawa dengan satria Ngeksiganda.)
Dahat denira aminta/
Sinupeket
pangkat kanthi/
Jroning
alam palimunan/
Ing
pasaban saben sepi/
Sumanggem
anyanggemi/
Ing
karsa kang wus tinamtu/
Pamrihe
mung ameminta/
Supangate
teki-teki/
Nora
ketang teken janggut suku jaja//
Sangat dalam memintanya,
Agar dipererat dengan cara,
Di dalam alam gaib,
Ditemui saat sepi,
Siap menyanggupi,
Terhadap semua yang sudah ditentukan,
Maksudnya hanya meminta,
Safaat dari yang bertapa,
Walau dengan “tongkat dagu berkaki dada.)
Prajanjine abipraya/
Saturun-turuning
wuri/
Mangkono
trahing awirya/
Yen
maksih amesu budi/
Dumadya
glis dumugi/
Iya
ing sakarsanipun/
Priyagung
nGeksiganda/
Nugrahane
prapteng mangkin/
Trah
tumerah darahe padha wibawa//
Perjanjiannya selalu,
Semua keturunannya kelak,
Demikian keturunan bangsawan/luhur,
Jika masih melatih jiwa,
Akan segera tercapai,
Ya terhadap segala kehendaknya,
Satria Mataram,
Anugerahnya sampai sekarang,
Turun temurun keturunannya semua luhur.
Ambawani tanah jawa/
Kang
lagya jumeneng Aji/
Satriya
dibya sumbaga/
Tan
lyan trahing Senapati/
Pan
iku pantes ugi/
Tinulad
labetanipun/
Ing
sakuwasanira/
Enak
lan jaman samangkin/
Sayektine
tan bisa ngepleki kuna//
Menguasai Tanah Jawa,
Yang sedang menjadi raja,
Satria yang unggul,
Tidak lain adalah keturunan Senapati,
Hal itu pantas juga,
Diteladani jasanya,
Sebatas kemampuannya,
Enaknya dengan jaman sekarang,
Sungguh tidak dapat sama dengan dahulu.
Lowung kalamun tinimbang/
Ngaurip
tanpa prihatin/
Nanging
ta ing jaman mangkya/
Pra
muda kang den karemi/
Manelad
nulad Nabi/
Nayakengrat
Gusti Rasul/
Anggung
ginawe umbak/
Saben
seba mampir masjid/
Ngajap
ajap mukjijat tibaning drajat//
Sudah baik kalau dibandingkan,
Hidup tanpa prihatin,
Tetapi pada masa sekarang,
Anak muda yang digemari,
Meneladani para nabi,
Mengabdi pada Nabi,
Selalu dibuat gelombang,
Setiap menghadap singgah di masjid,
Mengharap datangnya mukjijat kedudukan
Anggung angubel syariat/
Saringane
tan den wruhi/
Dalil
kadis lan ijemak/
Qiyase
nora mikani/
Katungkul
mungkul sami/
Bangkrak
aneng masjid agung/
Kalamun
maca kutbah/
Lelagone
dhandhanggendhis/
Swara
arum ngumandhang cengkok palaran//
Selalu mempelajari syariat,
Intinya tidak diketahui,
Dalil hadis dan ijmak,
Tidak mengetahui qiyasnya,
Terlena terhadap,
Berada di masjid agung,
Kalau membaca kutbah,
Nyanyiannya dhandhanggula,
Suara merdu membahana model palaran.
Lamun sira paksa nelad/
Tuladane
kangjeng Nabi/
Angger
kadohan panjangkah/
Wateke
tan betah kaki/
Rehne
ta sira Jawi/
Sathithik
bae wis cukup/
Aja
guru aleman/
Nelad
khas ngepleki Pekih/
Lamun
pengkuh pangangkah yekti karamat//
Kalau kamu terpaksa meneladani,
Keteladanannya Nabi,
Nanda terlalu jauh cita-citamu,
Wataknya tidak kuat nanda,
Oleh karena kamu orang Jawa,
Sedikit saja sudah cukup,
Jangan suka disanjung,
Meneladani menyamai fiqih,
Kalau kuat cita-citamu sungguh mendapat rahmat.
Nanging enak ngupa boga/
Rehne
ta tinitah langip/
Apa
ta suwiteng Nata/
Tani
tanapi agrami/
Mangkono
mungguh mami/
Padune
wong dahat cubluk/
Durung
wruh cara Arab/
Jawane
bae tan ngenting/
Parandene
paripaksa mulang putra//
Tetapi enak mencari nafkah,
Karena diciptakan langip,
Apa mengabdi pada raja,
Petani ataupun berdagang,
Demikian itu jika saya,
Oleh karena sangatlah bodoh,
Belum mengetahui cara Arab,
Jawanya saja tidak sempurna,
Namun demikian terpaksa mendidik anak.)
Saking duk maksih taruna/
Sadhela
wus anglakoni/
Aberag
marang agama/
Maguru
anggring kaji/
Sawadine
tyas mami/
Banget
wediku ing besuk/
Pranatan
akhir jaman/
Tan
tutuk kaselak ngabdi/
Nora
kober sembahyang gya tinimbalan//
Karena ketika masih muda,
Sebentar sudah melaksanakan,
Bersemangat terhadap agama,
Berguru pada setiap kiai,
Perasaan dalam hatiku,
Sangat takutnya saya kelak,
Pada peraturan akhir jaman,
Tidak selesai keburu mengabdi,
Tidak sempat bersembahyang segera dipanggil.)
Marang ingkang angsung pangan/
Kasuwen
pan den dukani/
Abubrah
kuwur tyasingwang/
Lir
kiyamat saben ari/
Bot
Allah apa Gusti/
Tambah
tambuh solahingsun/
Lawas-lawas
grahita/
Rehne
ta suta priyayi/
Yen
mamriha dadi kaum temah nistha//
Oleh yang memberi nafkah
(Jika) Terlalu lama di marahi
Rusak kacau hatiku
Seperti kiamat setiap hari
Berat tuhan ataukah tuan
Semakin kacau keadaanku
Lama-lama merasa/berpikir
Oleh karena anak bangsawan
Kalau menginginkan menjadi juru doa sangat hina.
Tuwin ketib suragama/
pan
ingsun nora winaris/
angurbaya
ngantepana/
pranatan
wajibing urip/
lampahan
angleluri/
aluraning
pra leluhur/
kuna
kumunanira/
kongsi
tumeka samangkin/
kikisane
tan lyan amung ngupa boga//
Serta kotib ahli agama
saya tidak diwarisi
lebih baik memantapkan
aturan kewajiban hidup
tindakan melestarikan
jalurnya para leluhur/pendahulu
sejak dahulu kala
sampai sekarang
pada akhirnya tidak lain mencari makan
Bongga kang tan mrelokena/
mungguh
ugering ngaurip/
uripe
lan tri prakara/
wirya
arta tri winasis/
kalamun
kongsi sepi/
saka
wilangan tetelu/
telas
tilasing jalma/
aji
godhong jati aking/
temah
papa papatiman ngulandara//
Mustahil yang tidak mementingkan
adapun pedoman hidup
hidupnya dengan 3 perkara
jabatan/kedudukan uang ketiga pandai
kalau sampai tidak memiliki
dari ketiga hal itu
habislah jejak sebagai manusia
seharga daun jati kering
akhirnya menderita terlunta-lunta mengembara
Kang wus waspada ing patrap/
mangayut
ayat winasis/
wusana
wosing jiwangga/
melok
tanpa aling-aling/
kang
ngalingi kalingling/
wenganing
rasa tumlawung/
keksi
saliring jaman/
angalangut
tanpa tepi/
yeku
aran tapa tapaking Hyang Suksma//
Yang sudah sempurna dalam tindakan
membaca ayat sangat pandai
akhirnya inti jiwanya
jelas tanpa terhalang
yang menghalangi kelihatan
terbukanya rasa terang-benderang
kelihatan semua jaman
jauh sekali tanpa batas
itulah yang disebut mencari jejak Tuhan
Mangkono janma utama/
Temen-tumemen
ing sepi/
ing
saben rikala masa/
mangsah
amemasuh budi/
laire
anetepi/
ing
reh kasatriyanipun/
susila
anoraga/
wignya
met tyasing sasami/
yeku
wong kang ingaran berag marang agama//
Begitulah itu manusia utama
Senang dalam kesepian
pada setiap waktunya
mengasah ketajaman pikiran
lahirnya mentaati
terhadap kedudukan satrianya
sopan santun menarik hati
pandai mengambil hati sesamanya
itulah yang dinamakan orang senang terhadap agama
Ing jaman mengko pan ora/
arahe
para taruni/
yen
antuk tuduh kang nyata/
nora
pisan den lakoni/
banjur
ngluhurken kapti/
kakekne
arsa winuruk/
ngandelken
gurunira/
pandhitaning
praja sidik/
tur
wus manggon pamucunge mring makripat//
Pada jaman sekarang tidak
tujuan para muda
kalau memperoleh petunjuk yang benar
tidak pernah dilakukan
kemudian menyombongkan keinginan
kakeknya akan dinasihati
mengandalkan gurunya
pendetanya kerajaan sakti
lagi pula sudah mencapai puncak makrifat.
PUPUH III POCUNG
Ngelmu iku kalakone kanthi laku/
lekase
lawan kas/
tegese
kas nyantosani/
setya
budya pangekesing dur angkara//
Ilmu itu tercapainya dengan proses
awalnya dengan niat yang keras
artinya keras membuat bersemangat
setia berusaha menghancurkan kejahatan
Angkara gung/
neng
angga anggung gumulung/
gegolonganira/
tri
loka lekere kongsi/
yen
den umbar ambabar dadi rubeda//
Kejahatan besar
di badan berusaha diatasi
penggolongannya
sampai tiga dunia secara bulat
kalau dibiarkan berkembang menjadi penghambat.
Beda lamun wus sengsem rehing asamun/
Semune
ngaksama/
Sasamane
bangsa sisip/
Sarwa
sareh saking Mardi martotama//
Berbeda kalau sudah senang pada keheningan,
Tampaknya memaafkan,
Semua kesalahan sesama,
Serba sabar karena berwatak utama.
Tuman limut durgameng tyas kang weh limput/
karem
ing karamat/
karana
karoban ing sih/
sihing
sukma ngrebda saardi gengira/
Terbiasa meredam gelora hati yang membuat terlena,
senang pada keramat,
karena dipenuhi kasih,
kasih Tuhan berkembang sebesar gunung.
Yeku patut tinulad tulad tinurut/
sapituduhira/
aja
kaya jaman mangkin/
keh
pra muda mundi dikir lapal makna//
Itu pantas diteladani dan diikuti
segala petunjuknya
jangan seperti jaman sekarang
banyak pemuda memuja bacaan zikir dan artinya
Durung pecus kasusu kaselak besus/
amaknani
lapal/
kaya
sayid weton Mesir/
pendhak-pendhak
angendhak gunaning janma//
Belum mampu tergesa-gesa ingin tampak bagus
dalam memberikan makna bacaan
seperti ahli agama dari Mesir
setiap saat merendahkan kepandaian orang
Kang kadyeku kalebu wong ngaku-aku/
akale
alangka/
eloke
jaman den mohi/
paksa
ngangkah amet kawruh saking Mekah//
Yang seperti itu termasuk orang yang mengaku diri
akalnya tidak ada
keajaiban jaman ditolak
memaksakan diri menggapai pengetahuan dari Mekah
Nora weruh rosing rasa kang rinuruh/
lumeket
ing ngangga/
anggere
pada marsudi/
kana
kene kahanane nora beda//
Tidak mengetahui inti rasa yang dicari
melekat di badan
asalkan semua mencari
disana sini keadaannya tidak berbeda
Uger lugu denta mrih pralebdeng kalbu/
yen
Kabul kabuka/
ing
drajat kajating urip/
kaya
kang wus winahyeng sekar Srinata//
Asalkan lugas dalam berupaya menyempurnakan hati
kalau tercapai akan terbuka
pada derajat tujuan hidup
seperti yang sudah disampaikan dalam tembang sinom
Basa ilmu mupakate lan panemu/
pasahe
lan tapa/
yen
satriya Tanah jawi/
kuna-kuna
kang ginilut tri prakara//
Tentang ilmu cocok dengan pendapat
manjurnya dengan bertapa
kalau satria Jawa
zaman daulu yang dipelajari 3 perkara
Lila lamun kelangan nora gegetun/
trima
yen kataman/
sakeserik
sameng dumadi/
tri
legawa nalongsa srah ing Bathara//
Ikhlas kalau kehilangan tidak menyesal
menerima kalau terkena
fitnah sesama makhluk
ketiga tulus ikhlas menderita berserah kepada Tuhan
Bathara gung inguger jroning jejantung/
jenek
Hyang Wisesa/
pasenedan
papan suci/
nora
kaya si mudha mudhar angkara//
Tuhan yang maha Besar diikat dalam jantung
senang terhadap Tuhan Yang Maha Kuasa
sebagai tempat berlindung yang suci
tidak seperti si bodoh mengumbar kejahatan
Nora uwus kareme anguwus-uwus/
uwuse
tan ana/
mung
janjine muring-muring/
kaya
buta buteng betah nganiaya//
Tidak berhenti kesenangannya mencela
maknanya tidak ada
hanya janjinya marah-marah
seperti raksasa murka suka menganiaya
Sakeh luputing angga tansah linimput/
linimpet
ing sabda/
narka
tan ana udani/
lumuh
ala hardhane ginawe gada//
Semua kesalahan dalam diri selalu dilupakan
dibungkus dengan perkataan
menyangka tidak ada yang mengetahui
tidak mau jelek kemarahannya sebagai senjata
Durung punjul ing kawruh kaselak jujul/
kaseselan
hawa/
cupet
kapepetan pamrih/
tangeh
nedya anggambuh mring Hyang Wisesa//
Belum berlebih ilmunya tergesa-gesa ingin unggul
Diselipi hawa nafsu
Tidak mampu menggapai karena tertutup ditutupi maksud lain
mustahil ingin mengetahui Tuhan Yang Maha Kuasa
PUPUH IV GAMBUH
Samengko ingsun tutur/
sembah
catur supaya lumuntur/
dhingin
raga cipta jiwa rasa kaki/
ing
kono lamun tinemu/
tandha
nugrahaning Manon//
Sekarang saya berkata
Empat sembah agar diketahui
pertama ragakeduacipta ketiga jiwa, dan
keempata rasa nanda
di situ jika ditemukan
pertanda anugerah Tuhan
Sembah raga puniku/
pakartine
wong amagang laku/
sesucine
sarana saking ing warih/
kang
wis lumrah limang wektu/
wantu
wataking wewaton//
Sembah raga yaitu
perbuatan orang mengabdi dengan perilaku
bersucinya dengan cara air
yang sudah biasa salat 5 waktu
dasar sifat nya sebagai pedoman
Ing nguni-uni durung/
sinarawung
wulang kang sinerung/
lagi
iki bangsa kas metokken anggit/
mintonken
kawignyanipun/
sariate
elok-elok//
Pada jaman dahulu belum
dikenal ajaran yang dirahasiakan
baru sekarang perihal kas mengeluarkan tulisan
memperlihatkan kepandaiannya
syariatnya bagus-bagus
Thik-thik kaya santri Dul/
gajeg
kadi santri sabrang kidul/
saurute
Pacitan pinggir pasisir/
ewon
kang padha guguru/
anggere
padha nyalemong//
Sedikit-sedikit seperti santriDul
tampaknya seperti santri sebelah selatan
sepanjang Pacitan tepi pantai
ribuan yang mengikuti
asalkan setiap bicara
Kasusu arsa weruh/
cahyaning
Hyang kinira den kawruh/
ngarep-arep
kurup arsa den kurebi/
tan
weruh yen urip iku/
akale
kaliru enggon//
Tergesa-gesa ingin mengetahui
cahaya Tuhan dikira dapat diketahui
mengharapkan hasil akan dikuasai
tidak tahu kalau hidup itu
akalnya salah tempat
Yenta jaman rumuhun/
tata
titi tumrah tumaruntun/
bangsa
srengat tan winor lan laku batin/
dadi
nora duwe bingung/
kang
padha nembah Hyang Manon//
Kalau jaman dahulu
Disusun secara teliti dengan teratur
masalah syariat tidak dicampur dengan laku batiniah
jadi tidak memiliki kebingungan
mereka yang menyembah Tuhan
Lire saringat iku/
kena
uga ingaranan laku/
dhihin
ajeg kapindhone ataberi/
pakolehe
putraningsun/
nyenyeger
badan mrih kaot//
Maksudnya syariat itu
dapat juga dinamakan jalan
pertama teratur kedua tekun
manfaatnya anakku
menyegarkan badan agar lebih
Wong seger badanipun/
otot
daging kulit balung sungsum/
tumrah
ing rah memarah antenging ati/
antenging
ati nenungku/
angruwat
ruweding batos//
Orang yang segar badannya
otot daging kulit tulang sungsum
sampai pada darah membuat hati tenang
tenangnya hati selanjutnya
meredakankekacauan batin
Mangkono mungguh ingsun/
ananging
ta sarehne asnapun/
beda-beda
panduk panduming dumadi/
sayektine
nora jumbuh/
tekad
kang padha linakon//
Demikian kalau saya
tetapi karena asnapun
berbeda-beda masing-masing orang
sesungguhnya tidak sesuai
keinginan yang dilakukan
Nanging ta paksa tutur/
rehning
tuwa tuwase mung catur
bok
lumuntur lantarane ring utami/
sing
sapa temen tinemu/
nugraha
geming kaprabon//
Tetapi terpaksa menasihati
Oleh karena tua bisanya hanya berkata
Barangkali menular sebagai jalan menuju keutamaan
barang siapa bersungguh akan menemukan
anugerah untuk dipakai di kerajaan
Samengko sembah kalbu/
yen
lumintu uga dadi laku/
laku
agung kang kagungan Narapati/
patitis
teteping kawruh/
meruhi
marang kang momong//
Sekarang sembah kalbu
kalau sungguh-sungguh juga menjadi laku
laku besar yang memilikinya hanyalah Raja
cermat atas ketetapan ilmu
mengetahui kepada yang mengasuh
Sucine tanpa banyu/
amung
nyenyuda hardaning kalbu/
pambukane
tata-titi ngati-ati/
atetep
telaten atul/
tuladan
marang waspaos//
Sucinya tidak dengan air
hanya mengurangi nafsu di hati
pembukaannya teratur teliti dan hati-hati
tetap tekun lemah lembut
teladan terhadap kebijaksanaan
Mring jatining pandulu/
panduking
don dedalan satuhu/
lamun
lugu legutaning reh maligi/
lagiyane
tumalawung/
wenganing
alam kinaot//
Terhadap penglihatan sesungguhnya
manfaatnya sebagai jalan sesungguhnya
kalau wajar
kebiasaannya menerawang
terbukanya alam yang lebih
Yen wus kambah kadyeku/
sarat
sareh saniskareng laku/
kalakone
saka eneng ening eling/
ilange
rasa tumlawung/
kono
adiling Hyang Manon//
Kalau sudah melalui seperti itu
dengan syarat sabar segala tindakannya
tercapainya dengan diam, hening dan ingat
hilangnya rasa terang benderang
disitu keadilan Tuhan
Gagare ngunggar kayun/
tan
kayungyun mring hayuning kayun/
bangsa
anggit yen ginigit nora dadi/
marma
den awas den emut/
mring
pamurunging lelakon//
Gagalnya mengumbar kehendak
tidak terpikat terhadap selamat segala
masalah tulisan kalau digigit tidak jadi
maka harap cermat dan ingat
terhadap yang mengggagalkan kejadian
Samengko kang tinutur/
sembah
katri kang sayekti katur/
mring
Hyang Suksma/
suksmanen
saari-ari/
arahen
dipun kacakup/
sembahingjiwa
sutengong//
Sekarang yang dikatakan
sembah ketiga yang sesunggunya diberikan
kepada Tuhan
camkan sehari-hari
raihlah agar menguasai
sembahnya jiwa anakku
Sayekti luwih prelu/
ingaranan
pepuntoning laku/
kalakuwan
kang tumrap bangsaning batin/
sucine
lan awas emut/
mring
alaming alam maot//
Sungguh lebih penting
dinamakan akhir perjalanan
tindakan yang ada tentang batin
sucinya dengan waspada dan ingat
terhadap alamnya yang sangat
Ruktine ngangkah ngukut/
ngiket
ngruket tri loka kakukud/
jagad
agung ginulung lan jagad alit/
den
kandel kumandel kulup/
lan
kalaping alam kono//
Perawatannya dengan usaha mencapai
mengikat erat 3 tempat dikuasai
alam besar digulung dengan alam kecil
harap dengan mantap anakku
terhadap manfaat alam itu
Keleme mawa limut/
kalamatan
jroning alam kanyut/
sanyatane
iku kanyatahan kaki/
sajatine
yen tan emut/
sayekti
tan bisa amor//
Tenggelamnya dengan selimut
terhalangi dalam alam kematian
sesungguhnya itu kenyataan nanda
sesungguhnya kalau tidak ingat
sungguh tidak dapat menyatu
Pamete saka luyut/
sarwa
sareh saliring panganyut/
lamun
yitna kayitnan kang mitayani/
tarlen
mung pribadinipun/
kang
katon tinonton kono//
Pengambilannya dari luyut
serba sabar segala pikiran
kalau waspada kewaspadaan yang bermanfaat
tidak lain hanya dirinya sendiri
yang kelihatan dilihat disitu
Nging aywa salah surup/
kono
ana sajatining urub/
yeku
urup pangarep uriping budi/
sumirat
sirat narawung/
kadya
kartika katonton//
Tetapi jangan salah paham
disitu ada sejatinya cahaya
yaitu cahaya harapan hidupnya pikiran
berkilau terang bercahaya
seperti bintang kelihatannya
Yeku wenganing kalbu/
kabuka
ta kang wengku-winengku/
wewengkone
wis kawengku ing sireki/
nging
sira uga winengku/
mring
kang pindha kartika byor//
Itulah terbukanya kalbu
terbukalah yang saling kuasa menguasai
kekuasaannya sudah dikuasai olehmu
tetapi kamu juga dikuasai
oleh yang seperti bintang bercahaya
Samengko ingsun tutur/
gantya
sembah ingkang kaping catur/
sembah
rasa karasa rosing dumadi/
dadine
wus tanpa tuduh/
mung
kalawan kasing batin//
Sekarang saya berkata
berganti sembah yang keempat
sembah rasa terasa inti kehidupan
jadinya sudah tidak dengan petunjuk
hanya dengan kasnya batin
Kalamun durung lugu/
aja
pisan wani ngaku-aku/
antuk
siku kang mangkono iku kaki/
kena
uga wenang muluk/
kalamun
wus padha melok//
Kalau belum lugu
jangan sekali-sekali mengaku diri
mendapat hukuman yang demikian itu nanda
boleh juga berwenang terkenal
kalau sudah semua mengetahui
Meloke ujar iku/
kudu
santosa ing budi teguh/
sarta
sabar tawakal legaweng ati/
iku
den awas den emut/
den
memet yen arsa momot//
Ketahuannya perkataan itu
harus kuat dalam pikiran teguh
serta sabar tawakal tulus dihati
yang penuh perhitungan kalau ingin
menguasai semua
Pamote
ujar iku/
yen
wus ilang sumelanging kalbu/
amung
kandel kumandel ngandel ing takdir/
trima
lila ambek sadu/
weruh
wekasing dumados//
Penguasaan perkataan itu
kalau sudah hilang kawatirnya kalbu
hanya tebal sangat percaya kepada takdir
menerima apa adanya ikhlas berwatak baik
mengetahui pesan makhluk hidup
Sabarang tindak-tanduk/
tumindake
lan sakadaripun/
den
ngaksama kasisipaning sesami/
sumimpanga
ing laku dur/
ardaning
budi kang ngradon//
Segala tingkah laku
tindakannya dengan sahaja
memaafkan terhadap kesalahan orang lain
hindarilah terhadap tindakan jahat
kemarahan pikiran yang menyelimuti
Dadya wruh iya dudu/
yeku
minangka pandaming kalbu/
ingkang
ambuka ing kijabullah gaib/
sesengkeran
kang sinerung/
dumunung
telenging batos//
Menjadikan tahu yang bukan/salah
itu sebagai pedoman kalbu
yang membuka kepada kijabullah gaib
rahasia yang disimpan
berada di tengah hati
Rasaning urip iku/
krana
momor pamoring sawujud/
wujudullah
sumrambah alam sakalir/
lir
manis kalawan madu/
endi
anane ing kono//
Rasa hidup itu
karena bersatunya satu wujud
wujudullah (wujud Allah) berada di alam
semuanya
ibarat manis dengan madu
mana adanya di situ
Endi manis ndi madu/
yen
wus bisa nuksmeng pasang semu/
pasamuwaning
hep Ingkang Maha Suci/
kasikep
ing tyas kacakup/
kasatmata
lair batos//
Mana manis mana madu
kalau sudah dapat menyelaminya
pertemuannya air yang Maha suci
dipeluk dalam hati terselimuti
kelihatan lahir batin
Ing batin tan kaliru/
kedhap
kilat liniling ing kalbu/
kang
minangka colok celaking Hyang Widhi/
widadaning
budi sadu/
pandak
panduking lir wenggon//
Dalam batin tidak salah
sekejap kilat dilihat dalam kalbu
yang sebagai penerang dekatnya Tuhan
keselamatan pikiran baik
tempat dan penerapannya seperti tempat air
Gonira mamrih tulus/
kalaksitaning
reh kang ginuruh/
gyanira
mrih wiwal warananing gaib/
paran
ta lamun tan weruh/
sasmita
jatining endhog//
Tempat agar tulus
kebaikan tindakan yang diguru
didalam agar lepas tutupnya gaib
bagaimanakah kalau tidak tahu
simbol sesungguhnya telur
Putih
lan kuningipun/
lamun
arsa titah teka mangsul/
dene
nora mantra-mantra yen ing lair/
bisaa
aliru wujud/
kadadiyane
ing kono//
Putih dan kuningnya
kalau akan lahir mengapa kembali
adapun tidak mengira kalau dalam lahir
dapatlah bertukar wujud
kejadian di situ
Istingarah tan metu/
lawan
istingarah tan lumebu/
dening
jro wekasane dadi ing jawi/
rasakena
kang tuwajuh/
aja
kongsi kabesturon//
Keinginannya tidak keluar
dan keinginannya tidak masuk
adapun dalam akhirnya menjadi di luar
rasakan dengan benar-benar
jangan sampai lalai
Karana ye kebanjur/
kajantaka
tumekeng Saumur/
tanpa
tuwas yen tiwasa ing dumadi/
dadi
wong ina tan weruh/
dheweke
den anggep dhayoh//
Karena kalau terlanjur
dihukum seumur hidupnya
tidak berguna kalau terlahirkan
menjadi orang hina tidak mengetahui
dirinya dianggap tamu
PUPUH V KINANTHI
Mangka kanthining tumuwuh/
salami
mung awas eling/
eling
lukitaning alam/
dadya
wiryaning dumadi/
supadi
nir ing sangsaya/
yeku
pangreksaning urip//
Sebagai bekalnya mahluk hidup
selamanya hanyalah waspada dan ingat
ingat penciptanya alam
menjadi kejayaan hidup
agar hilag kesengsaraannya
itulah penjaganya hidup
Marma den taberi kulup/
angulah
lantiping ati/
rina
wengi den anedya/
pandak
panduking dumadi/
bengkas
kahardaning driya/
supadya
dadya utami//
Maka hendaklah suka anakku
melatih ketajaman hati
siang malam berharaplah
perilaku makhluk hidup
menghancurkan hawa nafsu
agar menjadi utama
Pangasahe sepi samun/
aywa
esah ing salami/
samasa
wis kawistara/
landhepe
amingis-mingis/
pasah
wukir reksamuka/
kekes
srabedaning budi//
Pelatihannya dalam sepi hening
jangan pisah selamanya
sewaktu sudah kelihatan
tajamnya amat sangat
dijatuhkan di gunung reksamuka
dingin .... Hati
Dene awas tegesipun/
warah
warnaning ngaurip/
miwah
wisesaning tunggal/
kang
atunggil rina wengi/
kang
mukitani sakarsa/
gemelar
alam sakalir//
Adapun awas artinya
ajaran warnanya hidup
serta keuasaannya tunggal
yang bersatu siang dan malam
yang mukitani kehendak
terbentang alam semua
Aywa sembrana ing kalbu/
wawasen
wuwusireki/
ing
kono yekti karasa/
dudu
ucape pribadi/
marma
den sambadeng sedya/
wewesen
praptaning uwis//
Jangan ceroboh dalam kalbu
perhatikan perkataanmu
di situ pasti terasa
bukan ucapaan sendiri
maka harus kuat niatnya
perhatikan datangnya yang sudah
Sirnakna semanging kalbu/
den
waspada ing pangeksi/
yeku
dalaning kasidan/
sinuda
saking sathithik/
pamothahing
napsu hawa/
linalatih
amrih titih//
Hilangkan keraguan hatihendakah
waspada pada penglihatan
itulah jalannya kematian
dikurangi dari sedikit
keinginan hawa nafsu
dilatih biar terbiasa
Aywa mamatuh nalutuh/
tanpa
tuwas tanpa kasil/
kasalibuk
ing srabeda/
marma
dipun ngati-ati/
urip
keh rencananira/
sambekala
den kaliling//
Jangan membiasaan mencela
tidak berguna tidak berhasil
terjerumus oleh godaan
maka hendaklah hati-hati
hidup banyak rintangannya
bahaya hendaknya diketahui
Upamane wong lumaku/
marga
gawat den liwati/
lamun
kurang ing pangarah/
sayekti
kerendet ing ri/
apese
kesandhung padhas/
babak
bundhas anemahi/
Seumpama orang berjalan
jalan berbahaya dilalui
jika kurang waspada
sungguh tersangkut duri
paling tidak tersandung batu
akhirnya luka parah
Lumrah bae yen kadyeku/
atetamba
yen wus bucik/
duweya
kawruh sabodhag/
yen
tan nyartani ing kapti/
dadi
kawruhe kinarya/
ngupaya
kasil lan melik//
Wajar saja kalau seperti itu
berobat jika sudah luka
meski punya ilmu banyak
kalau tidak disertai oleh niat
jadi ilmunya digunakan
mencari hasil dan tujuan tertentu
Meloke yen arsa muluk/
muluk
ujare lir wali/
wola-wali
nora nyata/
anggepe
pandhita luwih/
kaluwihane
tan ana/
kabeh
tandha-tandha sepi//
Kelihatannya kalau akan makan
makan perkataannya seperti ulama
berulang kali tidak nyata
menganggap dirinya pendita lebih
kelebihannya tidak ada
semua tanda tanda kosong
Kawruhe mung ana wuwus/
wuwuse
gumaib-gaib/
kasliring
thithik tan kena/
mancereng
alise gathik/
apa
pandhita antiga/
kang
magkono iku kaki//
Pengetahuannya hanya pada perkataan
bicaranya digaib-gaibkan
dikritik sedikit tidak boleh
melotot alisnya menyatu
apakah pandita antiga
yang demikian itu anak
Mangka ta kang aran laku/
lakune
ilmu sejati/
tan
dahwen patiopenan/
tan
panasten ora jail/
tan
anjurung ing kahardan/
amung
eneng amrih ening//
Padahal yang dinamakan laku
jalannya ilmu sejati
tidak banyak bicara dan tidak iri
tidak panas hati tidakdengki
tidak mengumbar pada nafsu
hanya diam agar hening
Kaunang ing budi luhung/
bangkit
ajur-ajer kaki/
yen
mangkono bakal cikal/
thukul
wijining utami/
nadyan
bener kawruhira/
yen
ana kang nyulayani//
Terkenalnya budi yang baik
mampu adaptasi ananda
jika demikian itu awal mula
tumbuh benih keutamaan
walau benar pengetahuanmu
kalau ada yang menolak
Tur kang nyulayani iku/
wus
wruh yen kawruhe nempil/
nanging
laire angalah/
katingala
angemori/
mung
ngenaki tyasing liyan/
aywa
esak aywa serik//
Lagipula yang membantah itu
sudah tahu kalau pengetahuannya minta
tetapi pada lahirya mengalah
agar kelihatan membaur
hanya membuat enak hati orang lain
jangan iri jangan dengki
Yeku ilapating wahyu/
yen
yuwana ing salami/
marga
wimbuhing nugraha/
saking
Hep Kang Maha Suci/
cinancang
pucuking cipta/
nora
ucul-ucul kaki//
Yaitu ilafatnya wahyu
kalau selamat selamanya
sebagai jalan bertambahnya anugerah
dari Tuhan Yang Maha Suci
diikat dipuncak cipta/pikiran
tidak akan lepas ananda
Mangkono kang wus tinamtu/
tampa
nugrahaning Widhi/
marma
ta kulub den bisa/
ambusuki
jaring jarmi/
pakoleh
lair batinnya/
iyeku
budi premati//
Demikian itu yang sudah ditentukan
menerima anugerahnya Tuhan
maka nanda hendaknya dapat
mengikuti perkataan orang
memperoleh/berguna lahir batinnya
yaitu hati dan pikiran yang cermat
Pantes tinulad tinurut/
laladane
mrih utami/
utawa
kembanging mulya/
kamulyaning
jiwa dhiri/
ora
ta yen ngeplekana/
lir
leluhur nguni-uni//
Pantas diteladani dan diikuti
jalannya agar utama/mulia
atau bunganya mulia
kemuliaan jiwa sendiri
tidaklah mungkin kalau sama persis
seperti leluhur yang dahulu
Ananging ta kudu-kudu/
sakadarira
pribadi/
aywa
tinggal tetuladan/
lamun
tan mangkono kaki/
yekti
tuna ing tumitah/
poma
kaestokna kaki///
Tetapi selalu ingin
semampunya sendiri
jangan meninggalkan teladan
jika tidak demikian nanda
sungguh rugi diciptakan
sungguh laksanakanlah ananda.
https://tirto.id/isi-serat-wedhatama-bahasa-jawa-dan-artinya-dalam-bahasa-indonesia-gjEw
Serat
Wedhatama (bahasa Indonesia: tulisan mengenai ajaran utama) adalah sebuah karya
sastra Jawa Baru yang bisa digolongkan sebagai karya moralistis-didaktis yang
sedikit dipengaruhi Islam. Karya ini secara formal dinyatakan ditulis oleh
KGPAA Mangkunegara IV. Walaupun demikian didapat indikasi bahwa penulisnya
bukanlah satu orang.
Serat
ini dianggap sebagai salah satu puncak estetika sastra Jawa abad ke-19 dan
memiliki karakter mistik yang kuat. Bentuknya adalah tembang, yang biasa
dipakai pada masa itu.
Isi
Serat
ini terdiri dari 100 pupuh (bait, canto) tembang macapat, yang dibagi dalam
lima lagu, yaitu
Pangkur (14 pupuh, I
- XIV))
Sinom (18 pupuh, XV -
XXXII)
Pocung (15 pupuh, XXXIII
- XLVII)
Gambuh (35 pupuh,
XLVIII - LXXXII)
Kinanthi (18 pupuh,
LXXXIII - C)
Isinya
adalah merupakan falsafah kehidupan, seperti hidup bertenggang rasa, bagaimana
menganut agama secara bijak, menjadi manusia seutuhnya, dan menjadi orang
berwatak ksatria.
Terdapat
beberapa bagian yang dapat dianggap sebagai kritik terhadap konsep pengajaran
Islam yang ortodoks, yang mencerminkan pergulatan budaya Jawa dengan gerakan
pemurnian Islam (gerakan Wahabi) yang marak pada masa itu.
Serat Wedhatama pada masa kini
Teks
ini masih populer hingga sekarang. Kitab terjemahan ke dalam bahasa Indonesia
serta tafsirnya telah diterbitkan. Terjemahan dalam bahasa Inggris juga telah
dikerjakan.
·
Adityo
Djatmiko (1969). Tafsir Ajaran Serat Wedhatama. Penerbit Pura Pustaka.
·
Stuart
Robson (1990). The Wedhatama : an English translation. KITLV Press.
·
Yusro
E. Nugroho (2001). Serat Wedhatama, Sebuah Masterpiece Jawa dalam Respons
Pembaca. Penerbit Mimbar.
Penyanyi
Gombloh mengutip sebagian dua sajak yang populer dari Wedhatama (Pangkur, bait
I dan XII) ke dalam komposisinya, Hong Wilaheng Sekaring Bawono (1981).
https://id.wikipedia.org/wiki/Serat_Wedhatama
Hong Wilaheng Sekaring Bawono
mingkar
mingkuring angkoro
akarono
karenan mardi siwi
sinawung
resmining kidung
sinubo
sinu karto
aduh
gusti
pakartening
ilmu
ingkang
tumrap
agomo
ageming aji
sopo
entuk wahyuning allah
yo
dumilah mangulang ilmu bangkit
bangkit
mikat rek mangukut
kukutaning
jiw-nggo
yen
mangkono keno di sebut wong sepuh
liring
sepuh
sepi
howo
awas
ngloroning ngatunggil
hong
wilaheng sekareng bawono langgeng
sekar
mayang
hong
wilaheng sekareng bawono langgeng
sekar
kajang
https://youtu.be/s1a_Y-tBftQ?si=MSoJ6zdUDJ84hIQx

Tidak ada komentar:
Posting Komentar